Jan Łaski

Jan Łaski Prymas i arcybiskup gnieźnieński. Fundator kolegiaty łaskiej.

Jan Łaski urodził się w marcu 1456 r. w rodzinie Andrzeja z rodu Korabitów i Barbary Skockiej z rodu Nowinów. Z małżeństwa pochodzili także: Jarosław - późniejszy wojewoda łęczycki, Andrzej - kustosz katedry gnieźnieńskiej, Michał - wojski sieradzki, Anna - żona Rafała Łobackiego, Zawiszy z Matynia i Feliksa Kozielskiego oraz nieznana z imienia jeszcze jedna córka - żona Stefana Fiszla, który po konwersji z judaizmu został dzięki staraniom Łaskich nobilitowany i włączony do ich herbu korab.

Andrzej Łaski należał do uboższej szlachty, skoro nie stać było go na uniwersyteckie wykształcenie synów. Jan zdobywał wykształcenie w którejś z elementarnych szkół w okolicach Łasku. Był uczniem Andrzeja Góry z Mikołajewic, późniejszego profesora Akademii Krakowskiej. Swoją karierę zawdzięczał wpływowym protektorom, a szczególnie sekretarzowi królewskiemu, a następnie kanclerzowi koronnemu Krzesławowi z Kurozwęk. To dzięki jego wsparciu został Jan wprowadzony do kancelarii królewskiej na stanowisko sekretarza, a następnie wszedł do kapituły gnieźnieńskiej, w której posiadał kilka beneficjów. W 1495 r. uzyskał dziekanię włocławską. W tym czasie został członkiem kapituły krakowskiej, a w 1507 r. wszedł w posiadanie prepozytury poznańskiej i płockiej.

Wielka kariera Jana Łaskiego rozpoczęła się wraz z wstąpieniem na tron króla Aleksandra, który w 1502 r. mianował go sekretarzem, a w 1503 r. kanclerzem koronnym.

Początek jego kanclerstwa wiąże się z reformą naczelnych urzędów państwa. Na sejmie piotrkowskim w 1504 r. uchwalono opracowane w głównej mierze przez Jana Łaskiego ustawy porządkujące kompetencje urzędów marszałkowskiego, kanclerskiego i skarbowego oraz ustawę o wykupie królewszczyzn, która w późniejszym czasie była inspiracją dła ruchu egzekucyjnego. Po zakończeniu obrad sejmu piotrkowskiego udał się Łaski wraz z królem do Prus. Trzeba zaznaczyć, że był on zwolennikiem zacieśniania więzów pomiędzy Koroną a Prusami. Koncepcja ta zakładała m. jn. poparcie dla starań bpa warmińskiego Łukasza Watzgerode o oderwanie biskupstw pruskich: warmińskiego, chełmińskiego, pomezańskiego i sambijskiego od metropolii w Rydze i utworzenia dla nich osobnej metropolii pruskiej. Niestety plan ten nie został zrealizowany na skutek przeciwdziałań podjętych w Rzymie przez bpa płockiego Erazma Ciołka.

Po powrocie z Prus udał się Jan Łaski na sejm radomski, gdzie uchwalono opracowaną przez niego konstytucję „Nihil novi", która stała się podstawą rozwoju polskiego parlamentaryzmu. Po raz pierwszy w historii Polski podkreślono zasadę konieczności uzyskania zgody posłów na przeprowadzenie nowych ustaw. Król Aleksander doceniając kompetencje i wiedzę swojego kanclerza polecił mu zebranie w jedną całość i ogłoszenie drukiem uchwał sejmu radomskiego wraz z dawniejszym prawodawstwem państwowym.

Prawdopodobnie inicjatorem tej kodyfikacji był sam Łaski, skoro w bardzo szybkim tempie została ona opracowana i wydana w 1506 r. jako „Statuty Kazimierza Wielkiego oraz przywileje ziemskie i konstytucje sejmowe z lat 1496 - 1505", znane bardziej jako statuty Łaskiego.

Po śmierci 14 III 1503 r. kard. Ferdynanda Jegiellończyka, arcybiskupa gnieźnieńskiego i biskupa krakowskiego, król Aleksander zamianował na jego miejsce dotychczasowego arcybiskupa lwowskiego i biskupa przemyskiego -Andrzeja Boryszewskiego, a Jana Łaskiego na koadiutora gnieźnieńskiego z prawem następstwa na stolicy arcybiskupiej. Aprobował to po śmierci Aleksandra Zygmunt I oraz papież Juliusz II (1508 r.). Po śmierci prymasa Boryszewskiego 20 IV 1510 r. arcybiskupem gnieźnieńskim został automatycznie Jan Łaski. Po osiągnięciu godności prymasowskiej złożył Łaski 7 IV 1510 r., zgodnie z ustawą sejmową z 1504 r. pieczęć wielka koronną. Byl pierwszym prymasem, który zastosował się do tej ustawy.

Jako prymas uczestniczył Jan Łaski w zwołanym przez papieża Juliusza II a kontynuowanym przez Leona X Soborze Laterańskim V. Jego celem było usunięcie schizmy spowodowanej wystąpieniem kilku kardynałów i zwołanym przez nich do Pizy soborem, oraz poprawa obyczajów duchowieństwa i wiernych świeckich a także zaprowadzenie pokoju pomiędzy zwalczającymi się monarchiami chrześcijańskimi i ogłoszenie krucjaty przeciwko Turcji. Jan Łaski na soborze realizował, wynikające z polskiej racji stanu, założenia polityki polskiej: 1) rozstrzygnięcie problemu zakonu krzyżackiego, 2) udział w ewentualnej krucjacie antytureckiej, 3) obsadzenie biskupstwa warmińskiego zgodnie z układem piotrkowskim z 7 XII 1512 r., 4) uzyskanie łask papieskich dla króla i Kościoła w Polsce.

Jako Prymas podjął Jan Łaski szeroką reformę Kościoła polskiego. Dążył do wzmocnienia pozycji metropolity gnieźnieńskiego, aby móc nadać jednolity kierunek działania dla całego episkopatu i łatwiej przeprowadzić dzieło odnowy. Zwoływał synody prowincjonalne. Żaden z dotychczasowych prymasów nie przeprowadził tylu synodów prowincjonalnych co prymas Jan Łaski. Celem ruchu synodalnego było podniesienie poziomu moralnego i intelektualnego duchowieństwa, poprawa dyscypliny i walka z krzewiącymi się po wystąpieniu Lutra nowinkami religijnymi.

Wiele też zawdzięcza mu miejscowość, z której pochodził prymas. W 1504 r. król Aleksander w celu ożywienia gospodarczego miasta wydał przywilej, którymi cieszyły się miasta królewskie. Dzięki funduszom prymasowskim wzniesiono nową, późnogotycką świątynię, konsekrowaną 6 II 1525 r. p. w. Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej, Świętych Michała Archanioła, Jana Chrzciciela, Anny i Doroty. W marcu 1525 r. Prymas erygował kapitułę, ustanawiając w niej trzech prałatów: prepozyta, dziekana i kustosza.

Przy kolegiacie istniało tez kolegium sześciu mansjonarzy. Dzięki bulli papieża Klemensa VII z 1531 r. prepozyt łaski był infułatem. Mecenas kolegiaty wyposażył tę świątynię w wiele cennych naczyń, szat i ksiąg liturgicznych (gradual, antyfonarz, psłterz) oraz bibliotekę, która w końcu XVI w. liczyła kilkaset ksiąg o tematyce religijnej i prawniczej.

Najcenniejszym darem Prymasa dla łaskiej kolegiaty jest pochodząca z końca XV w. alabastrowa płaskorzeźba wykonana w kształcie tonda, przedstawiająca Matkę Boską z Dzieciątkiem. Wykonana została prawdopodobnie w warsztacie florenckiego artysty Andrea delia Robbia. Fundator kolegiaty przywiózł ją z Rzymu w październiku 1515 r. Otrzymał ten wizerunek od papieża Leona X, a nie od Klemensa VII, jak to głosi pewna legenda. Według tejże legendy Prymasowi przebywającemu w Rzymie przypadł ów wizerunek szczególnie do gustu. Znajdować się miał wówczas na jednej stronie rzeźbionej obustronnie marmurowej płycie. Należał od pokoleń do rodziny papieża Leona X, a później jego synowca Klemensa VII, któremu wszelako trudno było rozstawać się z cennym reliefem; wówczas według legendy dokonać miał się cud, odzwierciedlony w ludowej pieśni, której słowa pozwolę sobie zacytować:


Najświętsza Panna ten cud uczyniła,
Bo medal zaraz na dwa rozdzieliła,
Jedna połowa w Rzymie została.
Druga się w darze do Łasku dostała.


Tyle głosi legenda związana z cennym darem Prymasa. Faktycznie jednak Jan Łaski nie mógł otrzymał go od Klemensa VII, gdyż podczas jego pontyfikatu nie przebywał nigdy w Wiecznym Mieście. Od samego niemal początku wizerunek matki Bożej z Dzieciątkiem ściągał wielkie rzesze pielgrzymów nie tylko z rozległej metropolii gnieźnieńskiej, ale także z południowo - wschodnich kresów Rzeczypospolitej. Zgodnie z relacją arcybiskupa Władysława Łubieńskiego w 1729 r. w odpuście Nawiedzenia NMP uczestniczyło 29 tyś. pątników. W samym Łasku mieszkało wówczas zaledwie tysiąc mieszkańców. Przypuszczać należy, że rozwinięty w tym regionie Rzeczypospolitej kult maryjny przyczynił się w niemałej mierze do obrony tego obszaru przed krzewieniem się religijnych nowinek.

Liturgia na dziś

Msze Święte

 

rozkład mszy

18b

Sakrament Pokuty

W dni powszednie

  od 17:40

 

W niedziele

  w czasie Mszy św.

 

 

 

 

logo cikh

Imieniny

Dziś jest: 28 Maj 2017
 
Imieniny obchodzą:
Augustyn, Jaromir, Wilhelm

CIEKAWE STRONY

archidiecezja

pobrane

 

piatka

 

gn

 

idziemy

 

niedziela

ekai

liturgia

 

idzcie i gloscie

 

nie wstydze sie

Nasz Facebook